Circulair Bouwen: afspreken waar we het over eens zijn

In gesprek met Remco Vroegop en Mantijn van Leeuwen over Platform CB’23

Hoe kunnen we ons grondstoffengebruik terugdringen en stappen maken in de transitie naar een circulaire bouweconomie? Partijen uit de bouwsector hebben de koppen bij elkaar gestoken binnen Platform CB’23. Remco Vroegop, Consultant Bouw NEN, coördineert de verschillende actieteams binnen het platform en is lid van de Regieraad. Mantijn van Leeuwen, Algemeen directeur NIBE, is vanaf de start betrokken als voorzitter van het actieteam ‘Meten van circulariteit’.

Platform CB’23 – Circulair Bouwen in 2023 – is begonnen in 2018. In de bouwsector was er de behoefte om de krachten te bundelen en aan de slag te gaan met circulair bouwen. In eerste instantie vanuit Rijkswaterstaat (RWS) die ambitieuze doelen voor circulair bouwen voor ogen had. Niet lang daarna raakten de Bouwcampus en het Rijksvastgoedbedrijf betrokken. In samenspraak met de markt wilde RWS invulling geven aan het proces om te komen tot de circulaire doelstellingen. Het was duidelijk dat er afspraken nodig zijn in een transitie naar een circulaire bouweconomie.

Voor het maken van breed gedragen afspraken is een proces noodzakelijk waarin je alle belanghebbenden betrekt. Zo zorg je dat implementatie en toepassing worden geborgd. NEN faciliteert dit proces binnen het platform. Het platform is een samenwerking van partijen met als doel vóór 2023 nationale, bouwsectorbrede afspraken op te stellen over circulair bouwen.

Hoe werkt Platform CB‘23?

Remco: ‘Binnen het platform werken we in een cyclus vergelijkbaar met een schooljaar. In september starten de actieteams met verschillende onderwerpen om te komen tot afspraken over circulair bouwen. Vooraf weten we dat er in juli, aan het einde van het schooljaar, een leidraad (leidraad 1.0 of een verrijkte versie 2.0) wordt opgeleverd waarmee de bouwsector kan gaan werken. De Regieraad is de verbindende factor en selecteert de onderwerpen waar de actieteams mee aan de slag gaan. Overigens betrekken we de bouwsector bij die selectie door bijvoorbeeld in een enquête te vragen welke onderwerpen zij belangrijk vinden.’

‘De leidraden zijn pre-normatief. Belanghebbenden uit de sector brengen hierin kennis en informatie samen: wat weten we al over circulair bouwen, waar zijn we het al over eens en kunnen we dit vastleggen? Dit is een iteratief proces waarbij NEN, als coördinator van de actieteams, het maken van afspraken faciliteert en zo bijdraagt aan de transitie naar een circulaire bouwsector.’

'Belanghebbenden uit de sector brengen in de leidraden kennis en informatie samen. Dit is een iteratief proces waarbij NEN, als coördinator van de actieteams, het maken van afspraken faciliteert en zo bijdraagt aan de transitie naar een circulaire bouwsector.’

Remco Vroegop Consultant Bouw NEN, lid van de Regieraad CB '23 en coördineert de verschillende actieteams.

Welke afspraken zijn er gemaakt over circulariteit in de bouwsector?

In 2021-2022 wordt er binnen Platform CB‘23 gewerkt aan de leidraden: Toekomstig Hergebruik, Meten van circulariteit en Paspoorten voor de bouw. Eerdere leidraden zijn Framework Circulair bouwen, Circulair Ontwerpen, Circulair Inkopen en het Lexicon Circulaire Bouw. Wanneer een leidraad is ontwikkeld, is het tijd voor de implementatie. Zo kan er meer ervaring worden opgedaan met de toepassing van de leidraad in de bouwsector. ‘In de implementatietrajecten willen we niet alleen het gebruik van leidraden stimuleren, maar ook ervaring uit de praktijk ophalen en meenemen in de herziening van een leidraad’, zegt Remco.

Mantijn over het actieteam en de leidraad Meten van circulariteit: ‘In het begin was het spannend, want we zijn begonnen met een leeg vel. Daarbij was het afwachten hoeveel deelnemers er in het actieteam gingen meedoen, maar al snel waren dat er ruim vijftig. De inbreng en ervaring van NEN was belangrijk om een creatief werkproces te ontwikkelen. De eerste leidraad gaf antwoord op de vraag welke doelen een circulaire bouweconomie dient: beschermen van het milieu, materialen en bestaande waarde. Dus dat was wat we wilden gaan meten. Als we de impact hierop kunnen meten en kwantificeren, dan hebben we een goed werkende meetmethode voor circulariteit.’

‘Vanaf 2018 hebben we aan de leidraad gewerkt – van 1.0 tot 3.0 (verschijnt in juni ’22) – waarbij de leidraad zover mogelijk is uitgewerkt. Leidraad 3.0 wordt nu geschreven en gestructureerd als een norm. Een norm moet eenduidig zijn, er mag geen twijfel bestaan over wat erin staat. Iedereen in de sector moet de norm namelijk op dezelfde manier kunnen interpreteren en toepassen. Een basis waarmee de nieuwe normcommissie ‘Circulair bouwen’ straks verder kan.’

Welke rol spelen leidraden en normen in de circulaire bouw?

‘Een interessante vraag’, reageert Mantijn. ‘Toen we begonnen heb ik hier met RWS en Rijksvastgoedbedrijf over gesproken. De term ‘circulaire bouw’ bestaat eigenlijk pas sinds 2016, het is een opkomend vakgebied. Waarom dan nu al werken aan leidraden en normalisatie? Wat we vooral niet willen is dat alles in een keurslijf wordt geduwd, terwijl we juist creativiteit nodig hebben om te zorgen dat de circulaire bouweconomie er gaat komen.’

Maar de transitie naar een circulaire bouweconomie moet over 25 jaar klaar zijn. Er is veel urgentie, stelt Mantijn. ‘Dan is het waardevol om toch alvast te harmoniseren waar we het al over eens zijn, denk aan het gebruiken van dezelfde taal en begrippen in de circulaire bouw. Dat versnelt de transitie. Ik denk dat we hierin een waardevolle stap hebben gemaakt met alle betrokken partijen.’

'Er is veel urgentie. Het is waardevol om alvast te harmoniseren waar we het al over eens zijn, zoals het gebruiken van dezelfde taal en begrippen in de circulaire bouw. Dat versnelt de transitie. Ik denk dat we hierin een waardevolle stap hebben gemaakt met alle betrokken partijen.’

Mantijn van Leeuwen Algemeen directeur NIBE en voorzitter van CB '23 actieteam ‘Meten van circulariteit’.

Wat is de rol van NEN bij het maken van breed gedragen afspraken over circulair bouwen binnen Platform CB’23?

Remco: ‘NEN is de spin in het web. We onderhouden contact met alle betrokkenen, denk aan de voorzitter, de rapporteur en de deelnemers in de actieteams. Ook organiseren we actieteambijeenkomsten en coördineren we de totstandkoming van de leidraden. Verder zorgen we voor afstemming met andere gremia die op dit onderwerp actief zijn, zoals het transitieteam Circulaire Bouweconomie.’

Waar staat Platform CB’23 nu en hoe kijken jullie naar de volgende stappen richting normalisatie?

Het werk binnen het platform gaat in elk geval door tot 2023. Daarnaast is in november de nieuwe normcommissie ‘Circulair bouwen’ van start gegaan. Hier kan NEN met normalisatie de transitie richting een circulaire bouweconomie een duwtje geven. Remco: ‘Er is vanuit CEN – het Europees normalisatie instituut – een subcommissie voor circulair bouwen gestart: CEN/TC 350/SC 1 ‘Circular economy in the construction sector’. De nieuwe normcommissie kan hierin de Nederlandse inbreng verzorgen.’

Mantijn geeft aan: ‘In Nederland is het gedachtegoed over een circulaire bouweconomie al een stap verder dan in veel andere Europese landen. Hoe kunnen we beter ontwerpen en betere producten maken, zodat we materialen straks kunnen hergebruiken, demonteren en opnieuw kunnen inzetten? Europa is nog vrij ouderwets in hun gedachten over de circulaire bouweconomie. De meeste landen hebben bijvoorbeeld nog geen landelijk afvalbeleid of ideeën over hoe je ontstaan van afval moet tegengaan. Natuurlijk zullen we onze ‘progressieve gedachten’ inbrengen in de Europese subcommissie om zo andere landen in ons spoor mee te nemen.’

Invloed uitoefenen op normen voor circulair bouwen?

Op dit moment wordt er een nieuwe Nederlandse normcommissie Circulair Bouwen opgericht. Deze commissie heeft twee hoofdactiviteiten: het actief meewerken aan de Europese standaarden en het verder ontwikkelen van Nederlandse stukken, bijvoorbeeld op basis van de producten die ontwikkeld werden in Platform CB’23. Een streven daarbij is natuurlijk om tot een optimale afstemming te komen tussen het Europese en het Nederlandse niveau.

In Europa is in mei 2021 op initiatief van het Deense normalisatie instituut (Danish Standards, DS) een subcommissie voor de circulaire bouw opgericht: CEN/TC 350 SC1 ‘Circular Economy in the Construction Sector’. Deze valt onder de hoofdcommissie CEN/TC 350 ‘Sustainability of construction works’. De scope van de subcommissie beslaat de hele bouwketen: van ontwerp tot demontage, inclusief einde-levensduur scenario’s. De ambitie is om een kader te bieden met ‘principles, guidelines and requirements’, en ‘tools and processes’ om circulair bouwen makkelijker te maken. De leden van de Nederlandse commissie zijn inmiddels twee keer bijeen geweest. In januari 2022 zal de eerste officiële bijeenkomst van deze nieuwe normcommissie plaatsvinden. Heb je interesse in deelname, of wil je meer informatie, neem dan contact op met Carolien Hoogland of Nan van Oldenbeek via mb@nen.nl.

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen op het gebied van circulair bouwen en normalisatie

Benieuwd welke afspraken nodig zijn en waarom normalisatie van belang is? Lees over de huidige ontwikkelingen, de plannen en inspirerende verhalen uit de bouwsector. Ontdek meer op het gebied van circulair bouwen en normalisatie op de website van NEN.