ACHTERGROND


Hoe ver is de ontwikkeling van de draagbare kunstnier?

In 2017 won de Nierstichting de NENnovation Award voor de draagbare kunstnier. Hoe ver is de ontwikkeling van deze innovatie gevorderd? Tijd om weer eens in gesprek te gaan. Maar eerst nog even de vraag waarom de draagbare kunstnier zo’n belangrijke innovatie is?

Mensen met een nierziekte krijgen vaak eerst een dieet in combinatie met medicijnen om hun nierfunctie op peil te houden. Als de nierfunctie fors achteruit gaat en de nieren vrijwel niet meer werken, is de patiënt aangewezen op nierfunctievervangende behandeling. Niertransplantatie is de beste optie. Als dit niet mogelijk is, is dialyse de enige optie. Hierin heb je twee varianten: Peritoneaaldialyse (PD) en Hemodialyse (HD, simpel gezegd buikspoeling en bloedspoeling).

PD doe je doorgaans thuis, vier of vijf keer per dag gedurende veertig minuten. Helaas is deze behandeling meestal niet langer dan een paar jaar mogelijk vanwege veranderingen in het buikvlies en complicaties.

Bij HD lig je drie tot vier keer per week, gemiddeld vier uur lang, aangesloten op het hemodialyseapparaat. Dat is fysiek zwaar omdat er grote schommelingen in bloedwaarden en vochtgehalte kunnen ontstaan. Een kleine groep doet HD thuis, maar daarvoor moet het huis aangepast worden. De meesten doen HD in een dialysecentrum.


Nierpatiënten die afhankelijk zijn van HD zeggen dat zij hun leven moeten afstemmen op de behandeling en vinden dat heel vervelend. De Nierstichting wil dit omdraaien: de behandeling afstemmen op het leven van de patiënt, zodat de patiënt meer vrijheid heeft.

Hoe zijn jullie eigenlijk op het idee gekomen?

In 2005 hoorde ik over de ontwikkeling van een implanteerbare kunstnier. Dit zou mogelijk kunnen zijn in de toekomst. Bij de Nierstichting zeiden we: ‘Zou het niet mooi zijn als we dit kunnen realiseren?'. Maar implanteerbaar is heel erg complex. Laten we de eerste stap zetten door een draagbare kunstnier te ontwikkelen met de technologie die er nu is.

Hoe hebben jullie dat aangepakt?

Ons eerste idee was een draagbare kunstnier op het lichaam, een wearable. Van ons idee hadden wij een mock-up laten maken. Toen we aan de gebruikersgroep vroegen: ‘En wat vinden jullie ervan?’ kregen wij een aantal reacties waar wij niet op hadden gerekend. Ze wilden dit helemaal niet en hadden vragen over het apparaat tijdens het zwemmen en slapen. Patiënten gaven aan dat het niet super klein hoeft te zijn, als het maar meegenomen kan worden. Door onze focus in plaats van op de wearable op een portable te richten, waren ook een aantal technologische, medische problemen direct getackeld.

Hadden jullie direct standaardisatie op het netvlies?

Toen wij begonnen, hebben wij wel direct contact gelegd met TNO om voor ons de specificaties voor de draagbare kunstnier op te stellen. Fokko Wieringa zat namens TNO in verschillende normcommissies. Daar waren we ontzettend blij mee, want voor ons was dit een heel nieuw traject en wij hadden nog niet stilgestaan bij normalisatie. Vergeet je normalisatie in een vroeg stadium, dan kun je tegen problemen aanlopen als je je product op de markt wilt brengen. De internationale commissie zegt dan, mooi product, maar het voldoet niet aan de standaard dus je kunt er niets mee. En dat gold inderdaad voor de draagbare kunstnier. Er was geen standaard voor de sorbenttechnologie of een platte stekker.

'Door onze focus in plaats van op de wearable op een portable te richten, waren ook een aantal technologische, medische problemen direct getackeld.'
Tom Oostrom, Nierstichting

Wat is sorbenttechnologie?

Sorbents zijn materialen die de afvalstoffen in de dialysevloeistof binden, waardoor de dialysevloeistof wordt gereinigd en opnieuw gebruikt kan worden. Via een internationale aanbesteding zijn we voor deze technologie gaan samenwerken met een Singaporees bedrijf. Om het dialyseapparaat te miniaturiseren naar een portable variant – zo klein als een grote schoenendoos – met een Zwitsers bedrijf.

En waarom moest er een norm komen voor een platte stekker?

De normen waren afgestemd op de huidige vorm van dialyse. Bij de huidige dialyseapparatuur worden geaarde stekkers gebruikt. De platte niet-geaarde stekker is voor de draagbare kunstnier een voorwaarde omdat wij willen dat je deze overal en altijd kunt aansluiten. Fokko Wieringa heeft de standaardisatiecommissie heeft kunnen overtuigen van de noodzaak van een platte stekker. Een niet-geaarde stekker is bijzonder, omdat in het apparaat wel vloeistoffen rondgaan. De veiligheidsklep zit normaal in de geaarde stekker, maar hebben we nu in het apparaat zelf geplaatst.

Wanneer kan de draagbare kunstnier op de markt worden gebracht?

We zijn nu ruim vijf jaar bezig. Aanvankelijk dachten we dat we het project sneller zouden doorlopen, maar een innovatieproces is nooit een rechte lijn. Je komt altijd hobbels tegen of testen die moeten worden overgedaan.

Drie vormen van innovatie

Naast de technologische innovatie, moet je ook aandacht besteden aan zorginnovatie en sociale innovatie. Met zorginnovatie bedoelen we dat de zorg rondom de draagbare kunstnier moet worden georganiseerd en dat behandeling met de nieuwe dialysemachine vergoed wordt. Dan kom ik op de zorgverzekeraars. De gezondheidszorg is een markt waarin men voorzichtig is met nieuwe ideeën en nieuwe behandelingen. Zij bewaken tenslotte het belang van de patiënt. Zorgverzekeraars Zilveren Kruis, CZ en Menzis vervullen een actieve rol in dit project. De derde vorm van innovatie is de sociale innovatie. Patiënten, verpleegkundigen en artsen moeten er straks wel mee willen werken. Wij steken veel tijd in het bezoeken van dialysecentra en informeren verpleegkundigen, artsen en patiënten wat het project precies inhoudt. Welke impact de draagbare kunstnier kan hebben en dat wij zeker niet vinden dat iedereen straks een draagbare kunstnier moet, maar wel dat de patiënt meer keuze krijgt.


Het Universitair Medische Centrum Utrecht en Maastricht UMC+ zijn vanaf het begin betrokken. Wij zijn heel blij dat zij meedoen. Binnen een paar jaar zullen de eerste testen op een kleine groep patiënten in het Universitair Medische Centrum Utrecht plaatsvinden.


De volgende stap is een partij vinden die de innovatie op de markt gaat brengen. Hoe lang de fase nog duurt voordat alle patiënten ervan kunnen profiteren, vind ik moeilijk in te schatten. De marktpartij doet vaak alle veiligheidstesten opnieuw, omdat ze zeker willen zijn dat het veilig is en werkt. Dat kan best wel weer een aantal jaren in beslagnemen. En dat is lastig uit te leggen aan nierpatiënten die erop zitten te wachten, maar innovatie duurt gewoon lang en zorgvuldigheid staat voorop.