Flexibel en sterk met exoskelet

Exoskeletten worden gezien als toekomstmuziek, met voor- en nadelen. Het skelet wordt steeds vaker geïntroduceerd op de werkvloer, met verschillende toepassingen. Prototypes van exoskeletten hebben hun nut bewezen in bijvoorbeeld de gezondheidszorg. Exoskeletten kunnen mensen helpen die last hebben van pijntjes tot ernstige lichamelijke aandoeningen. Een innovatie waar nog geen afspraken en certificatie voor zijn om de veiligheid van gebruikers te borgen.

Gezondheidsrisico’s op de werkvloer ontstaan vaak doordat bij de herverdeling van krachten spanning ontstaat in andere lichaamsdelen. Dit beïnvloedt de motoriek en gewrichtsstabiliteit. Belangrijk is om de arbeidshygiënische strategie te volgen en eerst risico’s te voorkomen door een werkplek aan te passen. Toch zijn er situaties denkbaar waarbij het niet mogelijk is om de werkplek anders in te richten. Daarbij wordt er veelvuldig getild in de verkeerde houding waardoor de risico’s van fysieke overbelasting groter worden.

Werkcondities verbeteren

Exoskeletten kunnen de werkcondities verbeteren. Deze technologie zit dicht tegen het lichaam. Daar moet voorzichtig mee omgegaan worden. Exoskeletten zijn ook niet de eerste oplossing om de werksituatie te verbeteren. Het zou een laatste toevlucht moeten zijn. Voordat werknemers worden uitgerust met exoskeletten zal men eerst technische en organisatorische maatregelen moeten treffen om de werksituatie te verbeteren. Er is op dit moment nog te weinig wetenschappelijk bewijs beschikbaar om de verbetering van de gezondheidscondities aan te tonen. Het is een uitdaging om de langetermijneffecten in de praktijk te onderzoeken omdat de menselijke interactie met exoskeletten complex en tijdrovend is.

‘Orthesen worden ingezet om ondersteuning te bieden aan mensen met medische aandoeningen, zoals bijvoorbeeld nek- en rugpijn. Maar het gebruik van exoskeletten, om gezondheid van mensen te behouden of te beschermen, is nieuw.’

Definitie

Een exoskelet is te definiëren als een persoonlijk ondersteunend systeem dat op mechanische wijze, invloed uitoefent op het lichaam. Het zijn draagbare robot technologieën die de interne of externe krachten op het lichaam wijzigen. Kortweg zijn exoskeletten draagbare middelen die de kracht van de gebruiker verbeteren of ondersteunen.

Toepassingsgebieden

Het idee om menselijke beweging te ondersteunen met technische hulpmiddelen is niet nieuw. In de gezondheidszorg bijvoorbeeld kent men al langer de toepassing van bijvoorbeeld orthesen (medisch hulpmiddel) in het revalidatieproces. Het grootste verschil tussen orthesen en het exoskelet is de fase wanneer het wordt ingezet. Orthesen worden ingezet om ondersteuning te bieden aan mensen met medische aandoeningen, zoals bijvoorbeeld nek- en rugpijn. Maar het gebruik van exoskeletten, om gezondheid van mensen te behouden of te beschermen, is nieuw.

Certificatie van exoskeletten

Exoskeletten worden inmiddels toegepast in de gezondheidszorg, defensie en industrie. Doordat er nog verschillende constructietypes zijn, is er nog geen uniforme certificering van exoskeletten. Bij het gebrek hieraan, kan er volgens andere normen gecertificeerd worden. Het kan worden gezien als machine, robot of robotapparatuur, persoonlijke service robots of als medisch hulpmiddel.

Risicobeoordeling

Werkgevers zijn verplicht een risico-inventarisatie uit te voeren en zullen dus ook de mogelijke risico’s die gerelateerd zijn aan het gebruik van exoskeletten in kaart moeten brengen. De potentiële risico’s zijn aanwezig en zijn gerelateerd aan ontwerp en functionaliteit. Zo kunnen defecte actieve systemen leiden tot verwondingen. Ook is het denkbaar dat exoskeletten het risico verhogen op verwondingen als gevolg van vallen of uitglijden. Ook kunnen werknemers beperkt worden in hun bewegingsvrijheid door de constructie en gewicht van het exoskelet. De gevolgen van vallen kunnen dan ernstiger zijn dan zonder exoskelet. Ook moeten exoskeletten snel afgedaan kunnen worden in noodgevallen.

Uitdagingen

De toepassing van exoskeletten in de praktijk biedt kansen en uitdagingen voor werknemers en werkgevers. Beleidsmakers moeten bepalen onder welke condities welke wetgeving van toepassing is zodat de markt invulling kan geven aan de eisen die worden gesteld. Daarbij zijn de fabrikanten altijd verantwoordelijk voor het voorzien gebruik en de bijbehorende certificering. Bron: Peters, M. and Wischniewski, S. (2019). Federal Institute for Occupational Safety and Health, The impact of using exoskeletons on occupational safety and health. European Agency for Safety and Health at Work.

Meer informatie

Voor meer informatie over dit onderwerp kan je contact opnemen met de afdeling Industrie & Veiligheid, e-mail iv@nen.nl.